Κληροδοτήματα: Μια πράξη αγάπης που θα καρποφορεί στην αιωνιότητα
Τα τελευταία χρόνια, η Αδελφότητα Ορθοδόξου Εξωτερικής Ιεραποστολής δέχεται όλο και πιο συχνά ερωτήματα από φίλους και υποστηρικτές του ιεραποστολικού έργου: «Θέλω να αφήσω κάτι πίσω μου. Πώς μπορώ να βοηθήσω, ακόμη και μετά την αναχώρησή μου από αυτή τη ζωή;».
Η ερώτηση αυτή δεν αφορά μόνο χρήματα ή περιουσιακά στοιχεία, αλλά κάτι βαθύτερο: Την επιθυμία να δώσει κανείς νόημα σε αυτά που συγκέντρωσε, μετατρέποντάς τα σε κάτι που θα ζει και θα δημιουργεί, ακόμη κι όταν αυτός δεν θα μπορεί πλέον να τα διαχειριστεί. Μια εκκλησία στη Μαδαγασκάρη, ένα σχολείο στην Ουγκάντα, ένα πηγάδι νερού στη Γκάνα, μια κλινική στο Κονγκό: αυτά είναι τα έργα που γεννιούνται από τέτοιες αποφάσεις.
Η εμπειρία της Αδελφότητας
Η Αδελφότητα Ορθοδόξου Εξωτερικής Ιεραποστολής διαχειρίζεται ήδη κληροδοτήματα, με ευθύνη και διαφάνεια. Προεξάρχον παράδειγμα αποτελεί το κληροδότημα της αείμνηστης Ασήμως Κογιώμη, η γενναιοδωρία της οποίας καλύπτει σημαντικό μέρος των ετήσιων εξόδων λειτουργίας της Αδελφότητας επί 50 και πλέον έτη. Χάρη σε αυτό, κάθε ευρώ που προσφέρεται ως τακτική δωρεά από τους φίλους της Ιεραποστολής πηγαίνει ακέραιο, εκατό τοις εκατό, στον σκοπό της: στα ιεραποστολικά έργα ανά τον κόσμο. Η αδελφή Ασήμω δεν ζει πλέον ανάμεσά μας, αλλά η αγάπη της για την Ιεραποστολή συνεχίζει να καρποφορεί καθημερινά.
Αυτή η εμπειρία αποδεικνύει κάτι σημαντικό: ένα κληροδότημα δεν είναι απλώς μια οικονομική πράξη. Είναι μια πράξη πίστης, μια γέφυρα ανάμεσα στον δωρητή και στους χιλιάδες ανθρώπους που θα ωφεληθούν στα χρόνια που θα έρθουν.
Δύο δρόμοι, ένας σκοπός
Ανάλογα με την επιθυμία του δωρητή, η Αδελφότητα μπορεί να διαχειριστεί δύο ειδών κληροδοτήματα.
Το πρώτο αφορά τα γενικά κληροδοτήματα: κληρονομιές ή δωρεές ακινήτων που αφήνονται χωρίς ειδικό όρο. Τα έσοδα από αυτά υπερκαλύπτουν τα λειτουργικά έξοδα της Αδελφότητας και διασφαλίζουν ότι όλες οι τακτικές δωρεές διοχετεύονται εξ ολοκλήρου στα ιεραποστολικά έργα. Είναι ο τρόπος που επέλεξε η Ασήμω Κογιώμη και που αποδεικνύεται καθημερινά ανεκτίμητος.
Το δεύτερο αφορά τα ειδικά κληροδοτήματα, γνωστά και ως κεφάλαια αυτοτελούς διαχείρισης. Πρόκειται για κληρονομιές ή δωρεές εν ζωή που αφήνονται με ειδικό όρο, συναφή με τον ιεραποστολικό σκοπό της Αδελφότητας. Ήδη η Αδελφότητα διαχειρίζεται δύο ειδικά κληροδοτήματα για τη φιλοξενία ιεραποστόλων στην Ελλάδα και για την παροχή υποτροφιών σε φοιτητές που έρχονται από τις χώρες της Ιεραποστολής. Έχουμε όμως διαχειριστεί και δεκάδες άλλα κληροδοτήματα με εφάπαξ εκτελούμενο σκοπό, όπως η κατασκευή ενός ιερού ναού ή ενός ιατρείου. Η Αδελφότητα διαχειρίζεται αυτά τα κεφάλαια ξεχωριστά από την υπόλοιπη περιουσία της, καταρτίζοντας διακριτό προϋπολογισμό και ισολογισμό, και λογοδοτεί για αυτά ετησίως στη Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών του Υπουργείου Οικονομικών.
Και στις δύο περιπτώσεις, η επιθυμία του δωρητή γίνεται σεβαστή με απόλυτη ακρίβεια.
Μια λύση για τα ιεραποστολικά κλιμάκια
Τα ειδικά κληροδοτήματα προς την Αδελφότητα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για δωρητές που επιθυμούν να ενισχύσουν ένα συγκεκριμένο ιεραποστολικό κλιμάκιο, μια Ιερά Μητρόπολη ή Επισκοπή του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας ή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο εξωτερικό. Η Αδελφότητα μπορεί να αναλάβει τη διαχείριση τέτοιων κληροδοτημάτων, είτε πρόκειται για σκοπό συνεχή (π.χ. ετήσια χρηματοδότηση) είτε εφάπαξ (π.χ. ανέγερση ενός συγκεκριμένου κτιρίου).
Η λύση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω ενός νομικού κενού: Οι Ιερές Μητροπόλεις και Επισκοπές στο εξωτερικό στερούνται νομικής προσωπικότητας στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι, αν κάποιος αφήσει κληρονομιά απευθείας σε μια εξωτερική Μητρόπολη, κινδυνεύει να προκύψει αμφιβολία ως προς το πρόσωπο του δικαιούχου, με αποτέλεσμα πολυετείς δικαστικές διαμάχες για ερμηνείες διαθήκης και πιθανή ματαίωση της επιθυμίας του δωρητή.
Στο σημείο αυτό, η έξυπνη λύση είναι ένα ειδικό κληροδότημα προς την Αδελφότητα. Η Αδελφότητα Ορθοδόξου Εξωτερικής Ιεραποστολής είναι αναγνωρισμένο φιλανθρωπικό σωματείο, εγγεγραμμένο στο μητρώο του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και εποπτευόμενο από δημόσιους φορείς. Αυτά τα εχέγγυα εγγυώνται τόσο την απρόσκοπτη μεταβίβαση της περιουσίας όσο και την πιστή τήρηση της βούλησης του δωρητή, σύμφωνα με τις αυστηρές διατάξεις της νομοθεσίας για τις κοινωφελείς περιουσίες.
Πώς προστατεύεται η επιθυμία σας
Στην Ελλάδα, τα κληροδοτήματα χαίρουν ιδιαίτερης νομικής προστασίας. Η κληρονομική ελευθερία κατοχυρώνεται ρητά στο Σύνταγμα (άρθρο 109), ενώ η νομοθεσία για τις κοινωφελείς περιουσίες (νόμος 4182/2013) θέτει αυστηρές προϋποθέσεις που διασφαλίζουν τον σεβασμό της επιθυμίας κάθε διαθέτη ή δωρητή. Δεν πρόκειται για μια απλή δήλωση καλών προθέσεων, αλλά για νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις.
Επιπλέον, η Αδελφότητα δεσμεύεται από την εποπτεία δημόσιων αρχών και λογοδοτεί ετησίως για τη διαχείριση των κληροδοτημάτων. Αυτό σημαίνει πως, ό,τι κι αν αλλάξει στο μέλλον, η βούληση του δωρητή παραμένει δεσμευτική και προστατευμένη.
Για όσους δεν έχουν φυσικούς κληρονόμους
Υπάρχουν φίλοι της Ιεραποστολής που δεν έχουν φυσικούς κληρονόμους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόφαση να συστήσει κανείς ένα κληροδότημα γίνεται ακόμη πιο ουσιαστική, αλλά και επείγουσα.
Η εμπειρία δείχνει ότι, δυστυχώς, οι περιουσίες υπερηλίκων χωρίς κληρονόμους γίνονται συχνά στόχος εκμετάλλευσης. Κυκλώματα τρίτων μπορούν να παρέμβουν τις τελευταίες στιγμές, αλλοιώνοντας ή ανατρέποντας τη βούληση του ιδιοκτήτη. Για να αποτραπεί αυτό, υπάρχει μια απλή και ασφαλής λύση: η δωρεά εν ζωή με παρακράτηση της επικαρπίας. Ο δωρητής μεταβιβάζει το κληροδότημα που θέλει στην Αδελφότητα, αλλά διατηρεί πλήρως τη χρήση και τη διαχείρισή του καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Δεν αλλάζει τίποτα στην καθημερινότητά του, αλλά ταυτόχρονα εξασφαλίζει ότι μετά την κοίμησή του η περιουσία θα αξιοποιηθεί για τον σκοπό που ο ίδιος επιθυμεί, χωρίς κανέναν κίνδυνο παρέμβασης τρίτων.
Επιπλέον, ο νόμος παρέχει και τη δυνατότητα της δωρεάς αιτία θανάτου και της κληρονομικής σύμβασης, ενός νέου εργαλείου που εγγυάται τη βούληση του δωρητή και αποτρέπει απόπειρες καταστρατήγησης. Σε αντίθεση με τη διαθήκη, η κληρονομική σύμβαση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί εκ των υστέρων με την ίδια ευκολία, καθώς υπογράφεται ενώπιον συμβολαιογράφου και έχει αυξημένη ισχύ.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Αν σκέφτεστε να αφήσετε ένα κληροδότημα στην Αδελφότητα Ορθοδόξου Εξωτερικής Ιεραποστολής, δεν χρειάζεται να πάρετε αμέσως μια μεγάλη απόφαση. Αρκεί μία συζήτηση. Μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Γραμματεία της Αδελφότητας, να μιλήσετε ανοιχτά για τις σκέψεις και τις επιθυμίες σας, και να ενημερωθείτε για τις δυνατότητες που υπάρχουν. Η Αδελφότητα θα σας καθοδηγήσει στα πρώτα βήματα και, φυσικά, κάθε νομική διαδικασία πραγματοποιείται με τη συνδρομή δικηγόρου ή συμβολαιογράφου της επιλογής σας.
Κάποιοι δωρητές γνωρίζουν ακριβώς τι θέλουν: να χτιστεί μια εκκλησία σε ένα συγκεκριμένο ιεραποστολικό κλιμάκιο, να λειτουργήσει ένα σχολείο, να υποστηριχτεί μια συγκεκριμένη Μητρόπολη. Κάποιοι άλλοι προτιμούν να εμπιστευτούν την Αδελφότητα να διαθέσει τους πόρους εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη. Και οι δύο επιλογές τιμώνται εξίσου.
Το κληροδότημα ως πράξη αγάπης
Ο Άγιος Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος, ο πνευματικός ιδρυτής της Αδελφότητάς μας, αφιέρωσε όλη τη ζωή του στην Ιεραποστολή, χωρίς να αφήσει τίποτα υλικό πίσω του. Και όμως, η κληρονομιά του είναι τεράστια: Εκατοντάδες χιλιάδες Ορθόδοξοι Χριστιανοί στην υποσαχάρια Αφρική οφείλουν στο δικό του έργο τη γνωριμία τους με τον Χριστό και την Εκκλησία.
Ένα κληροδότημα προς την Αδελφότητα μπορεί να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο. Δεν είναι το τέλος μας, αλλά μια νέα αρχή: η αρχή ενός σχολείου, μιας εκκλησίας, μιας υποτροφίας, ενός έργου που αλλάζει ζωές. Είναι μια ξεκάθαρη πράξη αγάπης, που θα μας ακολουθεί και στην άλλη ζωή.
Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Γραμματεία της Αδελφότητας στο τηλ. 2310279910.
