Άγιος Χρυσόστομος: Η φωνή που δεν έσβησε ποτέ

Υπάρχουν φωνές που η απόσταση και ο χρόνος δεν μπόρεσαν ποτέ να σβήσουν. Ένας διαφορετικός άνθρωπος που έγινε η “φωνή” της Αφρικής. Ένας αληθινός ιεραπόστολος που δεν μετέφερε μόνο λόγια, αλλά πράξεις αγάπης, ελπίδας και φως σε μια ήπειρο που το είχε ανάγκη. Η ιστορία του Αγίου Χρυσοστόμου Παπασαραντόπουλου είναι η ιστορία μιας φωνής που ξεπέρασε τα γεωγραφικά όρια.

Ο νέος Άγιος της Εκκλησίας μας, ο Άγιος Χρυσόστομος, ο Ιεραπόστολος της Αφρικής, του οποίου τη μνήμη εορτάζει η Εκκλησία μας στις 29 Δεκεμβρίου εκάστου έτους, ήταν από τους πρωτοπόρους κληρικούς και φωτιστής των Αφρικανών αδελφών μας, ο οποίος άφησε ανεξίτηλα  το αποτύπωμά του.

Οραματιζόταν τον αναβαπτισμό των Αφρικανών αδελφών του. Καιγόταν η ψυχή του μαθαίνοντας ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν μακριά από την αλήθεια και ζούσαν μέσα στο ψέμα και στην ειδωλολατρεία. Η φλόγα της πίστεως έκαιγε μέσα στο βάθος της ψυχής του. Ήθελε να εκπληρώσει τον πόθο του. Είχε αφήσει τον εαυτό του στα χέρια του Θεού και η φωνή του Θεού τον καθοδηγούσε. Έλεγε:

Δὲν μποροῦσα νὰ κάνω ἀλλιῶς. Ἡ φωνὴ τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ δεσπότου ἡμῶν εἶναι ἐπιτακτικὴ μέσα μου καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπακούσω, παρὰ τὶς διαμαρτυρίες πολλῶν ἀγαπητῶν. Ὁ διάγγελος τοῦ Κυρίου προπορεύετο καὶ ἄνοιγε ὅλας τὰς θύρας, ὥστε νὰ μὴν συναντήσω καμίαν σοβαρὰν δυσκολίαν.

Όμως, σκεπτόταν ότι μόνο δια θαύματος θα μπορούσε να εκπληρώσει αυτό το σκοπό που είχε βάλει στο μυαλό του. Πριν ξεκινήσει να κάνει το μεγάλο βήμα για την Αφρική, επισκέφθηκε τους Αγίους Τόπους.

Όταν έφτασε  στον Πανάγιο Τάφο – γράφει ο Μητροπολίτης Ναϊρόμπι και Έξαρχος Κένυας, κ. Μακάριος – εκεί, γονατιστός, οραματίζεται ένα συγκλονιστικό αναβάπτισμα μέσα από την πίστη και την αφοσίωσή του στις πανύψηλες κορυφές της αθάνατης νίκης. Έκλαιγε, με ποταμούς δακρύων, προσευχόμενος να μείνει αφοσιωμένος στην τρελή, όπως την αποκαλούσε, και ακραία απόφασή του να πάει κοντά τους να αγωνιστεί μαζί τους. Στις 24 Απριλίου 1960, όπως σημειώνει στο ημερολόγιό του, έφτασε στο λιμένα της Αλεξάνδρειας και γράφει συμπερασματικά τις πρώτες του σκέψεις:

Ἐπανῆλθον εἰς τὸ δωμάτιον καὶ ἐκάθισα ἕως τὰς 10 νυχτερινήν. Ἂς ἔχῃ δόξαν ὁ Κύριος, πού με ἠξίωσε νὰ πατήσω τὴν μαύρην αὐτὴν ἤπειρον. Ἂς εὐδοκήσῃ ἡ χάρις Του νὰ φθάσω εἰς τὸν προορισμόν μου καὶ νὰ φέρω εἰς πέρας καλῶς τὴν ἀποστολήν μου, πρὸς δόξαν τοῦ ἁγίου ὀνόματός Του καὶ τῆς Ἐκκλησίας Του, πρὸς σωτηρίαν πολλῶν ψυχῶν, διὰ τὰς ὁποίας Ἐκεῖνος ἐθυσιάσθη ἐπάνω εἰς τὸν Σταυρόν.

Σε ηλικία περίπου 60 ετών, άφησε την Ελλάδα και με πίστη στον Θεό ξεκίνησε μόνος, με προβλήματα υγείας, για τον ευαγγελισμό των αφρικανών αδελφών μας. Χωρίς χρήματα, μόνο με την πίστη στον Θεό και την αγάπη στους ανθρώπους. Άκουσε τη φωνή του Θεού και έτρεξε. Έλεγε ο ίδιος συγκεκριμένα:

Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἄξιος διὰ τίποτε, ἀλλὰ ἂς ἀποδοθῇ τὸ ἔργον τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας Του. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, διὰ τὸ ὄνομά Σου τὸ ἅγιον ἐξῆλθον τῆς φίλης πατρίδος καὶ ὅλων μου τῶν ἐν αὐτῇ ἀνέσεων, χωρὶς τὴν στήριξιν ἀπὸ τοὺς ἐκεῖ φιλτάτους ἐν Χριστῷ ἀδελφούς, καὶ ἦλθον ἐδῶ. Κάμε με ὅ,τι θέλεις καὶ ὅπως θέλεις· νὰ γένηται ἐν πᾶσι τὸ πανάγιον θέλημά Σου.

Άνοιξε τις φτερούγες του και φτάνει εκεί όπου εκπληρώνεται ο πόθος του. Πατάει επιτέλους τα αγιασμένα και ευλογημένα χώματα της Αφρικής.  Το έργο του πολύπλευρο και μνημιώδες, γιατί μέσα από την θυσία του άνοιξε ο δρόμος του Ευαγγελισμού των Αφρικανών. Έλεγε ο Άγιος Χρυσόστομος σε επιστολή του:

Σε συμβουλεύω νὰ ἐργάζεσαι καὶ νὰ κοπιάζεις διὰ τὴν ἀγάπην τῶν ἀδελφῶν καὶ ἀκόμη νὰ βιάζεις τὸν ἑαυτόν σου κατὰ τὸν θεοκήρυκα Ἀπόστολον Παῦλον νὰ κοπιάζεις, ἀλλὰ καὶ μετὰ διακρίσεως· μείζων γὰρ πασῶν τῶν ἀρετῶν ἐστιν ἡ διάκρισις.

Είχε ανοιχτούς τους ορίζοντες ο Άγιος Χρυσόστομος στα μηνύματα του ουρανού που του έδειχναν το πώς θα εργασθεί και πώς θα κατευθύνει τη πορεία του όλου εκκλησιαστικού έργου.

Στην Ουγκάντα, στην Κένυα, στη Ζάμπια, αλλά και στο Κονγκό, τοποθέτησε τα θεμέλια της πίστεως. Ως ιεραπόστολος της Αφρικής, μετέτρεψε το κήρυγμα σε έργο ζωής, στηρίζοντας κοινότητες και χτίζοντας γέφυρες πολιτισμού και πίστης.

Μέσα από τις κατηχήσεις, την ανέγερση των Εκκλησιών, το φιλανθρωπικό έργο και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη χωρίς διακρίσεις, κατέστη γνήσιος εργάτης του Ευαγγελίου και φίλος του Θεού.

Ο δρόμος του δεν ήταν στρωμμένος με ροδοπέταλα και ανέσεις, αλλά με στερήσεις και αρκετές φορές αφόρητη μοναξιά, η οποία προερχόταν, εκτός από την δύσκολη κατάσταση των Αφρικανών, αλλά και από τους Έλληνες και από την αδιαφορία της διοικούσας Εκκλησίας της εποχής εκείνης.

Όμως, δεν απόκαμε, δεν τα παράτησε, όταν ήταν απελπισμένος και απογοητευμένος από τους ανθρώπους και την σκληρότητά τους. Εκεί που έβλεπε ότι η ανθρώπινη παρηγοριά ήταν ανύπαρκτη, αισθανόταν την παρουσία του Θεού που τον ενίσχυε και τον κρατούσε όρθιο, ώστε να συνεχίσει αυτό το σπουδαίο ιεραποστολικό έργο που είχε ξεκινήσει. Έλεγε συγκεριμένα:

Τί προσέφερα εἰς τὸν Κύριόν μου ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια; Ἂν τὰ βάλω κάτω, νομίζω ὅτι θὰ εὕρω πάρα πολὺ παθητικὸν καὶ τὸ ἐνεργητικόν μου τί; Τί νὰ ἀνταποδώσω εἰς τὸν Κύριον; Εὐλόγησον, Κύριε, τὴν ὀλίγην ζωήν μου, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔχεις ὁρίσει ἀκόμη ἐπὶ τῆς γῆς αὐτῆς, νὰ εἶναι καρποφόρος. Δός, Χριστέ, πρὶν τελειώσωμεν, κάτι νὰ ποιήσωμεν.

Γι’ αυτό και ο Θεός, στην απουσία των ανθρώπων, του μιλούσε με διαφόρους τρόπους. Με εσωτερικές εμπνεύσεις, με μία κίνηση της ψυχής. Του μιλούσε με τα καθημερινά γεγονότα και τον κηρυκτικό του λόγο, ο οποίος ενέπνεε τους Αφρικανούς και τους ενίσχυε στο νέο ξεκίνημα της πνευματικής ζωής τους μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Πολλές φορές του μιλούσε εκ στόματος μικρών παιδιών, τα οποία είχαν αγνότητα ψυχής. Αλλά, κυρίως, ο Θεός του μιλούσε μέσα από την σιωπή Του, η οποία σιωπή του Θεού είναι η γλώσσα  του μέλλοντος αιώνος. Έλεγε ο Άγιος:

Οι μεγάλες συγκινήσεις δεν εκφράζονται, παρά μόνον τις αισθάνεσαι διά της σιωπής.

Του μιλούσε ο Θεός μέσα από την προσευχή και την Θεία Λειτουργία, η οποία του άνοιγε νέους δρόμους, στις διάφορες χώρες της μαύρης ηπείρου που πήγαινε, χτίζοντας και σε αυτές τις χώρες το μελλον της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Μέσα από τις επιστολές που έχουμε στα χέρια μας και δημοσιεύονται κατά καιρούς, διαπιστώνουμε το βάθος της πνευματικότητας και της πίστης που είχε στο Θεό, για να μπορέσει να αντεπεξέλθει σε μία τέτοια προσπάθεια. Δεν ήταν καθόλου εύκολο την εποχή εκείνη που δεν υπήρχαν τα ανάλογα μέσα, να μπορέσει να ξεκινήσει ένα τέτοιο εγχείρημα. Η βοήθεια ανύπαρκτη, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Στα πρώτα του βήματα – διαβάζουμε μέσα από τις επιστολές του – ήταν βυθισμένος στο πέλαγος της ξενιτειάς, η οποία, αφιλόξενη και αδίστακτη, ροκάνιζε σιγά σιγά το ψυχικό σθένος του μεγάλου αυτού Ιεραποστόλου και μάρτυρα.

Όμως, όσο οι αντίξοες συνθήκες δυσκόλευαν το έργο του, τόσο η καρδιά του χτυπούσε πιο δυνατά και από τις καμπάνες, για να μεταδώσει το μήνυμα της Ανάστασης σε όσο περισσότερους μπορούσε. Η αγάπη του για τους ανθρώπους, να γίνουν πιστά μέλη της Εκκλησίας, έβρισκε τρόπους, για να τους πληροφορήσει.  

Η φωνή του δεν έσβησε ποτέ. Ακούγεται πιο δυνατά από κάθε άλλη φορά. Ας την ακούσουμε:

Ἡ Ἐξωτερικὴ Ἱεραποστολὴ τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι πλέον γεγονός. Ὅλοι οἱ εὐσεβεῖς Ἕλληνες πρέπει νὰ ἐνδιαφερθοῦν καὶ νὰ συνδράμουν. Οἱ Ἀφρικανοὶ προσχωροῦν συνεχῶς εἰς τὴν Ὀρθοδοξίαν καὶ εἶναι ἡ μεγαλυτέρα εὐκαιρία δράσεως.

Χρέος, λοιπόν, όλων μας είναι να τιμήσουμε τη μορφή αυτού του Αγίου και το παράδειγμά του να γίνει αφορμή, ώστε να μεγαλώσει ο ιεραποστολικός μας ζήλος και να γίνουμε άνθρωποι της αγάπης, της προσφοράς και της θυσίας απέναντι στους συνανθρώπους μας.

Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς που ζούμε, η φωνή του μεγάλου φωτιστή της Αφρικανικής ηπείρου, Αγίου Χρυσοστόμου, μας καλεί σε εγρήγορση, ενσυναίσθηση, προβληματισμό και διάθεση προσφοράς και θυσίας στις χώρες της Αφρικής:  

Ὄχι πὼς ἀξίζω ἢ πὼς προσφέρω τίποτα. Ἕνας μηδαμινὸς καὶ ἀνάξιος ἐργάτης τοῦ Κυρίου εἰμί. Ἀλλὰ γιατί ἔπρεπε πολλοὶ ἀπὸ τοὺς φλογεροὺς νέους ποὺ ἀφιερώνονται στὸν Χριστὸ ἢ τουλάχιστον κάποιοι νὰ βρίσκονται ἐδῶ… Ὁ ἀγώνας σας δὲν εἶναι διὰ μίαν θεσοῦλα μὲ ἕνα πτωχὸ μισθάριον, ἀλλὰ διὰ κάτι ὑψηλὸ καὶ αἰώνιον.

Χρειάζονται άνθρωποι με ιεραποστολικό ζήλο, θάρρος και πίστη στο Θεό να κάνουν το άνοιγμα και να μιμηθούν το παράδειγμα του Αγίου Χρυσοστόμου, όπως και άλλων σύγχρονων Ιεραποστόλων εις πάντα τα Έθνη. Εξάλλου, η φωνή του Κυρίου θα είναι ο συνοδοιπόρος μας στο ξεκίνημα, αλλά και στη διάρκεια της ιεραποστολικής μας πορείας και δράσης:

Καί ἰδού ἐγῶ μεθ’ ὑμών εἰμί πάσας τᾶς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος (Ματθ. 28, 20).

Ας μην επαναπαυόμαστε με την ιδέα μόνο της εσωτερικής ιεραποστολής, αλλά και ας μην εθελοτυφλούμε μπροστά στην πραγματικότητα.Ύπαρχουν άνθρωποι που αναζητούν την αλήθεια. Που ψάχνουν απεγνωσμένα να την βρουν. Μήπως ήρθε η ώρα;

Ας ακούσουμε, λοιπόν, τη φωνή του Αγίου Χρυσοστόμου, ο οποίος είναι ξεκάθαρος και πέρα ως πέρα αληθινός:

Ἐδῶ χρειάζεται νὰ μαρτυρήσουν μερικοὶ, διὰ νὰ ξεκινήσῃ ἡ ἱεραποστολὴ μας. 

Κι αυτό έγινε: μαρτύρησε πρώτος ο ίδιος και πότισε με το αίμα του την Αφρικανική γη. 

Ο Κωνσταντιανής Κοσμάς